زنان کارگر ویتنام، قربانی مد جهانی

در دل کارخانه‌های غول‌پیکر ویتنام، جایی که صدای چرخ‌های خیاطی مانند ضربان قلب یک اقتصاد در حال رشد طنین‌انداز است، هزاران زن جوان با دستانی پینه‌بسته، لباس‌هایی را می‌دوزند که نماد مد روز در بوتیک‌های نیویورک و لندن می‌شوند. این زنان، اغلب مهاجرانی از روستاهای دورافتاده با آرزوی یک زندگی بهتر هستند. این افراد برای برندهای غول‌پیکری چون Nike، Gap و H&M کار می‌کنند؛ برندهایی که وعده‌های اخلاقی را در تبلیغات‌شان فریاد می‌زنند، اما سایه‌ای تاریک از خشونت و آزار جنسی بر زندگی کارگران‌شان می‌اندازند!

بر اساس مطالعه‌ای از بنیاد Fair Wear و Care International در سال ۲۰۱۹، نزدیک به نیمی از زنان کارگر (۴۳.۱ درصد از ۷۶۳ فرد مصاحبه‌شده) در کارخانه‌های سه استان ویتنام، دست‌کم یک بار خشونت یا آزار را تجربه کرده‌اند. این آمار، که حالا با گزارش‌های جدیدتر همخوانی دارد، تنها نوک کوه یخ است؛ در سال ۲۰۲۴، نظرسنجی Better Work ویتنام نشان داد که ۶۰ درصد پاسخ‌دهندگان، آسیب‌پذیری زنان کارگر در برابر آزار جنسی را به رسمیت شناخته و تایید می‌کنند. پینک فکت، با نگاهی عمیق‌تر به این زخم‌های پنهان، نشان می‌دهد چگونه سلطه سرمایه خارجی بر اقتصاد ویتنام، که دولت را از نظارت مؤثر بازداشته و به کارفرمایان قدرتی بی‌مهار بخشیده، زنان را به قربانیانی خاموش تبدیل کرده است. اما این چرخه ناعادلانه، نه‌تنها اخلاقی نیست، بلکه با حقایق تازه، ضرورت تغییر فوری را فریاد می‌زند. 1 و 2

چگونه قراردادهای غربی، خشونت جنسیتی را در ویتنام شعله‌ور می‌کند؟

تصور کنید زنی ۲۲ ساله به نام لان، که از دل مزارع برنج به کارخانه‌ای در حوالی هوشی‌مین آمده؛ روزانه ۱۳ ساعت، زیر نور فلورسنت‌های خفه‌کننده، تی‌شرت‌هایی برای بازار آمریکا می‌دوزد. اما فشارهای کاری بی‌رحمانه، که از تقاضای “فست فشن” غربی سرچشمه می‌گیرد، محیطی مسموم به وجود می‌آورد. آزارها از آزارهای کلامی آغاز می‌شود؛ جوک‌های جنسی سرپرستان، نظرات توهین‌آمیز درباره بدن و فیزیک زنان که با خنده‌‌های تمسخرآمیز همراه است. طبق همان مطالعه در سال ۲۰۱۹، ۸۷.۷ درصد قربانیان آزار کلامی را تجربه کرده‌اند. اما این پایان ماجرا نیست؛ ۳۴.۳ درصد درگیر لمس‌های ناخواسته، بوسه‌های اجباری یا ضربه‌های فیزیکی روبرو می‌شوند، و ۲۸.۹ درصد با نگاه‌های هراس‌آور، ژست‌های نامعقول یا حتی تعقیب تا خانه هستند. در مسیر رفت‌وآمد به کارخانه، جایی که ۴۹.۵ درصد موارد رخ می‌دهد، زنان مهاجر، که اغلب تنها و بی‌پناه‌اند، هدف آسان‌تری هستند.

گزارش سال ۲۰۲۳ مرکز Solidarity Center بر این الگوها تأکید می‌کند و نشان می‌دهد که خشونت مبتنی بر جنسیت (Gender Based Violence) در صنعت پوشاک ویتنام، فراتر از کارخانه‌ها، زندگی روزمره افراد را هم آلوده کرده است. بدتر اینکه، در موارد شدید، تجاوز و تهدید به اخراج، آینده‌ای را که این زنان با عرق جبین می‌سازند، ویران می‌کند. یک کارگر در استان دونگ‌نای می‌گوید: «سرپرستم با چوب به دست‌هایم می‌زند و همواره چیزهایی به سمتم پرتاب می‌کند» ؛ موردی که در گزارش Better Work ویتنام در سال ۲۰۲۵ درباره افراد مختلف تکرار شده و بر شیوع این خشونت‌ها صحه می‌گذارد. 3 و 4 و 5

رشد ۵۰ میلیارد دلاری صنعت پوشاک ویتنام بر دوش زنان

این کابوس‌ها ریشه در فشارهای ساختاری دارند که مستقیماً از سلطه سرمایه خارجی بر ویتنام برمی‌خیزد. صنعت پوشاک، که بیش از ۳ میلیون کارگر را به خود اختصاص داده و ۸۰ تا ۹۰ درصد آن‌ها زنان هستند، ستون فقرات اقتصاد ویتنام به شمار می‌آید. در سال ۲۰۲۴، صادرات این بخش به ۴۴ میلیارد دلار رسید و پیش‌بینی می‌شود در ۲۰۲۵ به ۵۰ میلیارد دلار جهش کند؛ این بخش عمدتاً به لطف سرمایه‌گذاری‌های آمریکایی و اروپایی به جلو رفته است. اما این رشد، به قیمت نقض حقوق انسانی تمام شده؛ ساعات کاری ۱۲ تا ۱۳ ساعته، اضافه‌کاری اجباری تا ۹۰ ساعت در ماه (که نیمی از زنان بیش از ۶۰ ساعت آن را بدون حقوق تحمل می‌کنند)، و اهداف تولیدی غیرواقعی، تنش و فشار علیه آنان را به اوج می‌رساند.

مطالعه سال ۲۰۱۹ نشان داد آزار در فصل‌های شلوغ ۳.۸ برابر بیشتر است، و زنان جوان‌تر (زیر ۲۵ سال، ۱.۵ برابر)، تحصیل‌کرده‌ (۱.۷ برابر) و مهاجر (دو برابر) بیشترین آسیب را می‌بینند. زنان حتی جرئت توالت رفتن ندارند؛ یک کارگر اعتراف می‌کند: «اگر زیاد به توالت برویم، از حقوقمان کم می‌شود.» این فشارها، که از قراردادهای فشرده برندهای غربی می‌آید، کارفرمایان را به دیکتاتورهایی مطلق تبدیل کرده است.6 و 7 و 8 و 9

زنان کارگر ویتنامی

مادران ویتنامی در خط مقدم نبرد با سرمایه‌گذاری خارجی

ریشه عمیق‌تر این بحران، ضعف نظارت دولتی در برابر سلطه سرمایه خارجی است. از دهه ۱۹۹۰، ویتنام با استراتژی جذب سرمایه‌گذاری مستقیم خارجی (FDI)، کارخانه‌های عظیمی ساخته که محصولاتی را عمدتاً برای بازارهای آمریکا و اروپا (با تمرکز بر پوشاک و کفش) تولید می‌کنند. برندهای آمریکایی، که ویتنام را به عنوان تأمین‌کننده اصلی می‌بینند، نقش کلیدی در این جریان دارند، اما دولت برای حفظ جذابیت ویتنام برای سرمایه‌های خارجی، قوانین کار را به سستی و بدون نظارت دقیق اجرا می‌کند.

قوانین و دستورالعمل‌های رفتاری (Behavioral Codes) در ویتنام علیه آزار جنسی وجود دارد، اما گزارش وزارت کار در سال ۲۰۲۴ نشان می‌دهد تعداد کمی از کارخانه‌ها آن را رعایت می‌کنند. کارفرمایان، که تحت فشار تحویل سریع “فست فشن” هستند، اختیارات بی‌حد و حصری بر کارگران دارند؛ از اجبار به اضافه‌کاری تا سرکوب شکایات. نتیجه شکل‌گیری فرهنگی از سکوت بوده، به طوری که زنان که ۷۵ تا ۷۸ درصد نیروی کار را تشکیل می‌دهند، از ترس اخراج، حتی در کمپین‌هایی چون #ngungimlang (#MeToo ویتنامی) نیز خاموش می‌مانند.

شکاف جنسیتی در زمینه دستمزد هم ۱۳.۸ درصد است، و زنان برای کارهای مشابه دستمزد کمتری دریافت می‌کنند. در کارخانه Doojung (کره‌ای)، کارگران قراردادی ملزم به عدم بارداری برای ۳ سال بودند و مادران فاقد مزایای قانونی بودند. این نقض آشکار پس از اعتصاب آوریل ۲۰۱۳ فاش شد. در کارخانه Olympus (ژاپنی)، زنان با قرارداد ۶ ماهه استخدام می‌شوند (در حالی که مردان ۱ ساله)، تا در صورت بارداری قبل از واجد شرایط شدن برای مرخصی زایمان اخراج شوند. شرکت اغلب قراردادهای زنان باردار را تمدید نمی‌کند. گزارش حقوق بشر آمریکا در سال ۲۰۲۳ تأکید می‌کند که علی‌رغم وجود قوانین، مشکلات در کارخانه‌های پوشاک همچنان بیداد می‌کند. 10 و 11 و 12 و 13 و 14

زنان کارگر ویتنامی
زنان کارگر ویتنامی

از استرس تا اخراج: چگونه خشونت در محیط کار ویتنام را به لبه پرتگاه می‌کند؟

این خشونت‌ها نه‌تنها روح و جسم فرد را خرد، بلکه اقتصاد را هم فلج می‌کند. یک‌چهارم قربانیان دچار مشکلات جسمانی، نیمی استرس و اضطراب، و ۱۰ درصد افسردگی می‌شوند، که بهره‌وری را کاهش می‌دهد و نرخ ترک کار را بالا می‌برد. کارگرانی که آزار کلامی می‌بینند، یک ساعت بیشتر برای انجام امور روزانه نیاز دارند. در سال ۲۰۲۵، ترس از اخراج‌های انبوه به دلیل تعرفه‌های آمریکا، این آسیب‌پذیری را دوچندان کرده است. برندهای غربی در این قضیه بی تقصیر نیستند؛ و بخش زیادی از کارخانه‌های مورد مطالعه برای آن‌ها کار می‌کنند.15 و 16

زمان آن رسیده که مصرف‌کنندگان برندهای غربی و دولت‌ها با فشار بر سرمایه‌گذاری مستقیم خارجی برای اعمال اصول اخلاقی، این زنجیر را پاره کنند. ویتنام با شعارهای کمونیستی باید نماد عدالت باشد، نه قربانی طمع سرمایه‌داران بیگانه. اگر برندپوشان سکوت کنند، هر لباسی که می‌پوشند، لکه‌ای از اشک زنان ویتنامی بر تن‌شان باقی خواهد ماند.

پیشنهاد ما:

افشای فجایع جنسی در اسرائیل

می‌خونم

منابع:

امپریالیسم علیه زنانجغرافیای ظلمجهان امروز

واتس اپتلگراملینک کوتاه

مطالب مرتبط ...

بدون دیدگاه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *